• Decrease font size
  • Reset font size to default
  • Increase font size

Nieuws

20-08-2016: Link naar brief over ziekte

Tips!

Gebruik het email icoon voor een printervriendelijke versie!
Probeer ook eens de zoekmachine rechts bovenin! Ongetwijfeld bespaart dat veel moeite bij het zoeken.
107 - Mos mores leren PDF Afdrukken E-mail
Geschreven door G. Hette Abma   
donderdag 01 juni 2006 10:57
Ooit vertelde mijn vader over een bevindelijke dominee die een specifieke aandacht had voor het Joodse volk en er tegelijkertijd positief tegenover stond dat Hitler eind dertiger jaren aan de macht kwam. Naar zijn stellige overtuiging zou op die manier eindelijk Gods plan met Israël gerealiseerd worden. Zulke hoogdravende gedachten gingen mijn jongenspetje te boven. Hoe komt iemand erop. Na de oorlog werd de naïeve predikant ter verantwoording geroepen voor zijn abjecte sympathieën. Ondanks zijn reeds gevorderde leeftijd werd hij in een werkkamp opgesloten om daar iedere dag met een kruiwagen te sjouwen. Opeens komen zulke jeugdherinneringen bij je boven. Terwijl ik op een mooie zomerdag op het terras van mijn vakantiehuisje zit te lezen merk ik hoe de andere bewoners van het park eindeloos met hun kruiwagen groenafval naar de composthoop afvoeren. Mijn vrouw begrijpt me inmiddels als ik haar fluisterend toevoeg: die mensen zullen toch niet allemaal in de oorlogstijd fout geweest zijn?

Terwijl ik las over de commotie die ontstaan is naar aanleiding van de preek van ds. N.K. Mos drong zich onverwachts de gedachte aan die zware dominee aan mij op. Vorig jaar preekte de Wassenaarse dominee over Judas. Geschokt werd erop gereageerd. Er ontstond zelfs zo'n onrust dat de visitatie eraan te pas moest komen. Wie een vreemdeling in kerkelijk Jeruzalem is zou denken dat er dan wel stevige maatregelen genomen zijn. Niet dus. Deze hoogwaardigheidsbekleders hanteren de tactiek van pappen en nathouden. Zo werd ook in het deftige dorp ervaren. Nadat ze geduldig alles gehoord hadden kwamen ze tot de slotsom: “Zo had die preek niet gehouden mogen worden. Maar er is geen reden tegen ds. Mos bijzondere maatregelen te nemen.”

Inmiddels wist het CIDI beschikking te krijgen over een opname van de verguisde preek. Al zijn ze door hun werkzaamheden best wat gewend als het gaat om antisemitische teksten, dit sloeg toch echt alles. Alle reden om te reageren richting de kerkenraad ter plaatse. Bovendien ging er een afschrift naar het Landelijk dienstencentrum. Het is niet verkeerd als ze in het moderamen van de synode weten wat zich allemaal afspeelt op het grondvlak der kerk. Dankzij de actie van het centrum voor informatie en documentatie kwam ik ook aan de weet wat de teneur van de preek was: Achter Judas staan in het Nieuwe Testament de Joden. De naam geeft dat ook al aan: Judas, Judah, Jood … Alles wat hij zegt en doet is door en door Joods. Over de Joden wordt in de bijbel niet gesproken om een volk aan te duiden, maar om te typeren hoe mensen bezig zijn. Zo schildert Mos de Jood af als een verrader. De Redder wordt door de Jood voor geld verkwanseld. Dan de apotheose van de preek. 't Lijk erop dat God dit alles maar laat gebeuren. Dit is niet waar. Hij laat de Jood niet aan zijn lot over. De christen wordt geboren uit de Jood en de heiden. Dit is geen verdienste, maar om het ouderwets te zeggen: genade. In dit verhaal krijgt Hitler een prominente plaats. Een op zichzelf bijbelse gedachte heeft hij tot de uiterste consequentie uitgewerkt door zijn plan van Endlösung: dan moet de Jood maar verdwijnen. Het klinkt vreemd maar hij staat daarmee op bijbelse bodem. We hebben hem de laatste decennia ten onrechte als monster afgeschilderd. Maar monsters bestaan niet.

Na het schokkende relaas te hebben bestudeerd pleit Roni Naftaniel ervoor dat de predikant op non-actief gesteld wordt. Volgens Trouw krijgt de ophef over de preek absurde trekken. Er wordt op gewezen dat die preek allang was ingetrokken. Dat klopt. Na alle consternatie zijn er op de lege kerkbanken briefjes neergelegd met de mededeling dat die omstreden preek als niet gehouden beschouwd moest worden. Voor de kerkenraad en de gemeenteleden is dit niet geloofwaardig: geschokte kerkgangers bereik je niet. Die keren immers meest niet direct terug! Zo wordt de onrust niet weggenomen. Ernstiger is dat ds Mos blijft vasthouden aan zijn theologische overtuiging. Hij beroept zich op de grote hervormde theoloog K.H. Miskotte, die sprak over de Joods als metafoor. Beter was beter te verwijzen naar de hooggeroemde kerkvader van de twintigste eeuw. René Süss schreef daarover een boek: Een genadeloos bestaan. Karl Barth over het Joodse volk (1991).

Tenslotte weet Trouw als advocaat voor de duivel te melden dat de omstreden predikant uit Wassenaar juist diepe verwantschap met de Joden voelt. Rond Pasen 2000 mocht uitgerekend hij daarvan getuigenis afleggen in een reportage van de kwaliteitskrant NRC. Subiet denk ik: het is net die degelijke dominee waar mijn vader over sprak. Zowel liefde voor Israël als ook grote waardering voor Hitler. Misschien zou eenzelfde strafmaatregel getroffen kunnen worden om mores te leren. Tevens de juiste tucht voor de woordvoerders van de PKN die te kennen geven ‘overvallen' te zijn door de CIDI-publicatie. Deze gang van zaken bevordert de door de kerk gewaardeerde dialoog met Israël niet, zo melden zij. Zulke figuren moeten ook maar eens een tijdje achter een kruiwagen lopen. Alle gelegenheid om eens rustig na te denken. En als ze niet te moe geworden zijn kunnen ze misschien in de avonduren nog kennis nemen van wat René Süss schrijft in zijn onthutsende studie.

Israël Aktueel juni 2006
 

Doorzoek de pagina

Bezoekers

Artikelweergaven (hits) : 283056